Brein of Bewustzijn
vrijdag 12 maart 2010, 13:00 uur
Amsterdam, auditorium VU hoofdgebouw, de boelelaan 1105
In samenwerking met: Een samenwerking van VUconnected en netwerkuniversiteit Bernard Lievegoed Fonds

In neurologisch onderzoek komt bewustzijn naar voren als een bijverschijnsel van hersenactiviteit. Zelfbewustzijn is volgens de bekende filosoof Daniel Dennett een fictief concept dat nuttig is om een samenhangend verhaal over onze neurologische systemen te vertellen. Maar het ik als zodanig bestaat niet.
Deze opvattingen botsen met de persoonlijke ervaring. Ons zelfbeeld biedt ruimte aan morele keuzes en ethiek maar hersenonderzoekers betwijfelen dit. Maar de zelfervaring is sterk en reëel. Meer spirituele perspectieven erkennen bewustzijn en zelfbewustzijn als fenomenen die niet gereduceerd kunnen worden tot fysieke hersenactiviteit. Beide perspectieven baseren zich op ervaringen: het eerste op gemeten hersenactiviteit, het tweede op moreel besef en de zelf-ervaring.
Het neurologisch perspectief wordt vertegenwoordigd door Maurits van der Molen, hoogleraar ontwikkelingspsychologie UvA en president van de European Federation of Psychophysiological Societies en Jeroen Geurts, neurobioloog VU en auteur van Kopstukken, interviews met bekende hersenonderzoekers.
Het spirituele perspectief wordt vertegenwoordigd door Arie Bos, huisarts en docent huisartsengeneeskunde AMC Centrum en auteur van Hoe de stof de Geest kreeg (genomineerd voor de NWO Eureka Boekenprijs 2009) en Annejet Rümke, consultatief arts en docent psychiatrie, auteur van Verkenningen in de Psychiatrie. Bos en Rümke zijn lid van de Netwerkuniversiteit.
Inleiding, interviews en gespreksleiding door de filosoof Cees Leijenhorst, universitair hoofddocent geschiedenis van de filosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.
Het programma:
13:30 Philosophy of Mind, inleiding door Cees Leijenhorst
13:55 Het neurologische perspectief, door Maurits van der Molen en Jeroen Geurts
14:40 Het spirituele perspectief, door Arie Bos en Annejet Rümke
15:25 Pauze
15:45 Zaaldiscussie
17:00 Afsluiting en borrel
Reacties
Correctie: "Ik zou hier aan willen toevoegen dat de kansen dat het universum zich niet mentaal bewust van zichzelf zou worden en niet over zichzelf zou nadenken astronomisch groot zijn tegen de kans dat het niet zou gebeuren." moet zijn: Ik zou hier aan willen toevoegen dat de kansen dat het universum zich niet mentaal bewust van zichzelf zou worden en niet over zichzelf zou nadenken astronomisch groot zijn tegen de kans dat het wel zou gebeuren.
Lodewijk Langeweg vrijdag 26 februari 2010, 22:39 uur
Lodewijks visie op bewustzijn lijkt er van uit te gaan dat er soort homonunculus in je hersenen zit die de binnenkomende signalen interpreteert. Ook de veronderstelling dat je gedachten en/of bewustzijn in je hersenen zou moeten kunnen zien sluit hier op aan. Helaas leidt zo'n theorie dan weer tot de vraag hoe zo'n homonunculus dan eigenlijk werkt. Dennet heeft overtuigend aangetoond dat zo'n theorie leidt tot een eindeloze regressie van steeds dezelfde vragen en oplossingen die tot niets leiden.
Ton IJpenberg woensdag 10 maart 2010, 17:18 uur
Door absoluut onvoorziene omstandigheden is de persoon die morgenmiddag mee zou gaan naar de bijeenkomst "brein en bewustzijn" verhinderd. Kan ik bij deze alsnog annuleren?
henk van trigt donderdag 11 maart 2010, 19:50 uur
@Ton IJpenberg Dank voor uw respons. Mogelijk heb ik het niet duidelijk genoeg geschreven. Nogal veel details. Maar ik geloof zeker niet in een geestelijk mannetje in het brein. Integendeel. Ik zie onze ware identiteit eerder zo: Er is een recente BBC documentaire waarin wordt aangetoond dat op de hersenscanner al 6 seconden eerder te zien is of de proefpersoon op de knop in zijn linker of rechter hand zal drukken voordat hij zich bewust wordt van het nemen van die beslissing. Voor mij betekent dit enkel dat zich iets anders dan ons bewustzijn al bezig houdt met het uiteindelijke resultaat nog voordat wij ons ervan bewust worden. En dat "iets anders" manifesteert zich dus via een energetisch proces dat zich eerst vertoont als een elektro-chemisch proces, om vervolgens als bewustzijn te worden ervaren. Tot het laatste moment is het dus voor ons nog onder- of onbewust. Zoals u weet is wat we "energie" noemen een abstracte kracht waarvan we enkel de vormen die het aanneemt ervaren. En het is duidelijk een kracht die organisatorisch werkt. Anders zou er enkel chaos bestaan. Dat impliceert intelligentie. En van iemand die zou beweren dat een niet-intelligent universum hem intelligentie heeft gegeven zou ik het bijna geloven... maar dat is zo'n onlogisch geloof dat ik het geloof. Hier is die video over die 6 seconden te zien: http://www.pieheaven.net/2010/01/26/neuroscience-and-free-will/ Het is zeker mogelijk hier voor lange tijd van beide kanten met argumenten tegen en voor te debatteren. Ik heb nog nooit iemand door zulke argumenten de ander zien overhalen. En die hoop koester ik daarom ook niet. Maar het is interessant naar de diverse standpunten te kijken. En iedereen gelooft verder maar wat hij of zij wil. Mij best. : D
Lodewijk Langeweg vrijdag 12 maart 2010, 23:58 uur
Moderator, het schijnt door mijn Opera browser te komen dat die dubbele posts hier verschijnen. Ik heb hem maar 1 keer geplaatst. Zou u de dubbele kunnen verwijderen? En deze dan ook? Bij voorbaat dank. PS: ik heb Opera deze link doorgestuurd en het probleem laten weten. Meestal lossen ze het snel op.
Lodewijk Langeweg: zaterdag 13 maart 2010, 00:10 uur
Correctie: "maar dat is zo'n onlogisch geloof dat ik het niet geloof."
Lodewijk Langeweg zaterdag 13 maart 2010, 00:14 uur
Plaats reactie
Bij het plaatsen van een reactie wordt uw e-mailadres niet gepubliceerd.
Volgens het neurologische model wordt enkel iets waargenomen als het wordt waargenomen in de hersenen, anders niet. En alles wordt in de hersenen waargenomen als een interpretatie en kopie van de buitenwereld. Die buitenwereld is volgens dit model de oorzaak van de kopie in het brein. En wat niet als kopie in het brein wordt waargenomen wordt niet waargenomen. Dus welke van deze twee nemen we dan waar: de oorzaak of het gevolg? Volgens dit model enkel de kopie in het brein, oftewel het gevolg. Maar we kunnen iemands hersenen zien en tegelijkertijd de wereld daaromheen. Dus die wereld daaromheen bevindt zich duidelijk niet in die hersenen. Dit spreekt dus het neurologische model tegen. Want -nogmaals- volgens dat model wordt enkel iets wat in de hersenen wordt waargenomen waargenomen. Maar hier zien we duidelijk een wereld buiten die hersenen. En ook dit hele beeld van hersenen en de omringende wereld wordt volgens het neurologische model enkel als interpretatie en kopie waargenomen in het brein. Dus hier klopt iets niet. Het énige wat we uit ervaring kunnen zeggen is dat de hersenen en de hun omringende wereld altijd enkel in het bewustzijn worden waargenomen, en nooit daarbuiten. We nemen de energetische processen die de veroorzakers zijn van deze wereld niet waar. Energie op zichzelf is onzichtbaar. We nemen enkel diens materialisaties oftewel gevolgen waar. Zo is het trouwens ook met de lichtgolven die ons beelden brengen; die zijn enkel een waargenomen effect. Want ook het waargenomen beeld van lichtgolven is een gevolg van een oorzaak die we niet zien. We kunnen alleen de allerlaatste meest dichtbij trillende uiteinde van lichtgolven waarnemen die maar ons toe lijken te komen. En ik zeg "lijken te komen", want in werkelijkheid kunnen we niet "over" of "door" ze heen zien om de rest van golf erachter aan te zien komen. Laat staan de lichtgolven daar weer achter. En onze zintuigen bestaan ook uit sub-atomaire deeltjes of energie-golven. Dus hier zouden we sub-atomaire deeltjes of energie golven zien met sub-atomaire deeltjes en licht-golven... Maar hoe zit dat dan met lichtdeeltjes die zich door de ruimte naar ons toe lijken te bewegen? Kunnen we die dan wél naar ons toe zien komen? Nee, ook niet. Stel we nemen voor deze uitleg tennisballen als voorbeeld voor de lichtdeeltjes, en onze huid als het lichtgevoelige mechanisme van de ogen. Kunnen we met de huid de tennisballen naar ons toe voelen komen? Nee, uiteraard niet. Al zou een tennisbal onze huid ook nog zo dicht zijn genaderd, totdat hij de huid heeft bereikt en die aanraakt voelen we hem niet. Zo kunnen we lichtdeeltjes ook niet naar ons toe zien komen. Dus ook in dit geval zien we de oorzaak van het waargenomene niet, enkel diens gevolg of effect. Het is overigens interessant dat er nooit iets als bewustzijn in hersenen is waargenomen. Wel elektro-chemische processen. Maar bewustzijn en gedachten op zich niet. Lijkt me ook moeilijk om een mentaal voorgestelde koe te wegen, of diens in de fantasie gehoorde loeien in decibellen te meten... Het wordt aangenomen dat bewustzijn zich in de hersenen afspeelt, maar dat is een geloven. Men neemt fysiek de processen waar die corresponderen met b.v. gedachten. Maar de gedachten zelf dus niet. De énige zekerheid die we hebben uit waarnemingen is dat er nog nooit hersenen zijn waargenomen buiten het bewustzijn. Nog de op scanners waargenomen elektro-chemische reacties. Ze worden allemaal enkel in het bewustzijn waargenomen. Zodat we daardoor gebaseerd op ervaringen tot nu toe enkel met zekerheid kunnen zeggen: het is zeker hersenen in bewustzijn. Maar of het ook bewustzijn in de hersenen is, dat kunnen we geloven, maar we hebben bewustzijn tot nu toe nog nooit in enige hersenen waargenomen. Heel interessant in dit verband is de waarneming dat het elektrochemische proces dat gedachten en beslissingen voortbrengt al 6 seconden begint voordat wij ons bewust worden van het hebben van die gedachten en het nemen van die beslissingen. Hier te zien: http://www.youtube.com/watch?v=wYSytRFoITk&feature=related Dus hier zien we dat ook ons bewustzijn het resultaat is van een oorzaak die we niet waarnemen. Want ook hier zijn de waargenomen elektro-chemische processen het resultaat van een op zich niet waargenomen energetisch organiseren van sub-atomaire deeltjes. En nogmaals, energie is op zich onzichtbaar en wordt daarom niet waargenomen. Ik zou hier aan willen toevoegen dat de kansen dat het universum zich niet mentaal bewust van zichzelf zou worden en niet over zichzelf zou nadenken astronomisch groot zijn tegen de kans dat het niet zou gebeuren. Maar men kan het uiteraard geloven... Tot slot nog iets over de BDE: Het vaak gehoorde argument dat de BDE zich in de hersenen afspeelt omdat een flatline EEG niet bewijst dat iemand volledig hersendood is wordt niet gebruikt om iemand wiens EEG dezelfde flatline vertoont niet van zijn organen te ontdoen voor donatie. Die persoon is dus blijkbaar wèl hersendood. Dat betwijfel ik niet, maar evenmin in het geval van iemand met een flatline EEG zoals waargenomen tijdens de BDE van Pamela Reynolds. Hier te zien: http://www.youtube.com/watch?v=WA37uNa3VGU En het argument dat het maar anekdotes zijn wordt ook nooit gebruikt om tegen de rechter te zeggen "Gelooft u die getuigen die beweren dat ik tijdens die bankoverval onschuldig bij hun thuis op bezoek was maar niet edelachtbare. Het zijn slechts anekdoten." : D
Lodewijk Langeweg vrijdag 26 februari 2010, 22:34 uur