Alle bruggen Ramadan verpulverd

Van meet af aan waren rechts- en later ook links-populistische krachten in politiek en opinie werkzaam om de hoogleraar op het schavot te krijgen. De pogingen bleken even doorzichtig als vruchteloos. Maar sinds Ramadan voor een volle zaal de vloer aanveegde met opponent Frits Bolkestein (Erasmus Universiteit, 11september 2008; zie de videoregistratie op de NMO-site) bereikte de hoeveelheid laster een hoogtepunt. Dubbele tong, wolf in schaapskleren, zelfmoordideoloog, islamist, niets werd geschuwd.

Aantijgingen

Zelfs verzinsels over het uurloon en irrelevante zaken zoals de bloedlijn naar een van de oprichters van de Egyptische Moslim Broederschap werden erbij gesleept – een groteske guilty by association, die bij toepassing op Nederland vergaande gevolgen zou hebben (slavernij, collaboratie met de nazi’s, koloniale wandaden, politionele acties in Indonesië, Srebrenica, steun aan de Irak- en de Gazaoorlog). Alle aantijgingen konden simpel worden ontzenuwd. Pas gebeurde dat nog, na grondig onderzoek, waaruit bleek dat Ramadans ‘omstreden’ uitlatingen ‘onjuist, tendentieus, onvolledig en uit hun context gerukt’ werden bevonden. Maar aanhoudende laster bereikt vroeg of laat een punt waarop de waarheid niet meer wordt gevoed door feiten maar door beelden; het kritieke punt waarop de ratio wordt uitgeschakeld en insinuaties de overhand krijgen. Dat punt werd deze week bereikt. En zo kon het gebeuren dat het hoofdredactioneel van de Volkskrant (18 augustus) hoofdzakelijk stutte op antieke aantijgingen als ‘verhullend taalgebruik’, ‘ongrijpbaarheid van persoon en opvattingen’, uitspraken die voor ‘tweeërlei uitleg’ vatbaar zijn, – zonder overigens één voorbeeld te geven.

Debat

Hier zit geen woord Arabisch bij. Toch is het debat nauwelijks gegaan over opvattingen en feiten, maar werd telkens de insinuerende vraag opgeworpen of Ramadan ‘deugt’. Als gelovige moslim was en bleef Ramadan ‘een wolf in schaapskleren’ – het soort retorische laster dat dodelijk uitpakt voor iedere constructieve gedachtewisseling. Immers, wanneer onophoudelijk de ‘deugdelijkheid’ ter discussie wordt gesteld, sneeuwen inhoudelijke argumenten onder en is de ‘verdachte’ veroordeeld tot levenslange bewijsvoering tegen diens vermeende ondeugdelijkheid. Zo worden mystificaties in stand gehouden, zo worden controverses geboren. Wie een hond wil slaan, vindt altijd een stok. Die stok werd eindelijk gevonden: Ramadan presenteert een programma op een door Iran gesubsidieerde tv-zender in Londen, Presstv. Iran is fout, dus is Ramadan fout. Zo simpel is de wereld. Dat meer wetenschappers bij deze ‘Iraanse CNN’ werken; dat Ramadan contractueel volledige redactionele vrijheid heeft bedongen; dat hij in het apolitieke programma aspecten binnen islamitische samenlevingen (kunst, psychologie, filosofie) vergelijkt met diezelfde aspecten binnen de westerse wereld; dat Ramadan herhaaldelijk de onderdrukking door het Iraanse regime krachtig heeft veroordeeld; dit alles deed niet ter zake. Ramadan moest en zou hangen. En, let wel, zonder een fatsoenlijk voorafgaand onderhoud.

Vonnis

De intrinsieke schijnheiligheid van dit vonnis is haast spreekwoordelijk. Als van een door de Nederlandse staat betaalde adviseur/wetenschapper wordt geëist elke eventuele link te verbreken met het Iraanse regime, waarom onderhoudt diezelfde Nederlandse staat wél economische en politieke banden met datzelfde regime? In de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en recentelijk ook in Nederland (Leerstoel RUL wordt bekostigd door Oman) is het niet ongewoon dat Arabische landen leerstoelen financieren – vaak landen die het niet zo nauw nemen met de mensenrechten. Het verweer van westerse universiteiten en hoogleraren geldt als acceptabel: ze genieten volledige onafhankelijkheid en de geldschieter heeft geen enkele invloed op de inhoud van de lesprogramma’s. Eenzelfde argumentatie gebruikte de Nederlandse overheid in de jaren negentig toen vanuit de Arabische wereld kritiek kwam op de programma’s van Radio Nederland Wereldomroep, toen nog grotendeels gefinancierd door, jawel, de Nederlandse overheid.

Verantwoording

Ramadan, de eerste hoogleraar in de academische geschiedenis die gedwongen wordt tot publieke verantwoording over vrouwen en homo’s (wiens opvattingen overigens progressiever zijn dan die van 60 procent van de Nederlandse huishoudens); de eerste hoogleraar die ondanks een uitmuntende wetenschappelijke staat van dienst wordt gediskwalificeerd op politieke gronden door zijn eigen universiteit. Een hoogleraar bovendien, die getoetst wordt aan een vlindersmalle definitie van wat een ‘bruggenbouwer’ zou moeten doen op de schaal van VVD/Leefbaar Rotterdam-politiek: een politiek die zelf weinig bruggen bouwt maar vooral uitblinkt in het optrekken van hoge betonnen muren tussen bevolkingsgroepen. Zie hier de achtergrond waartegen Ramadan de wacht werd aangezegd. Hoe het lot van een briljante, prikkelende en originele Nietzschekenner en debater (in twee jaar tijd nam Ramadan deel aan 74 lezingen en debatten) werd bezegeld door een paar lokale brekebeentjes. Zodat alle door Ramadan gebouwde bruggen zijn verpulverd: de schande van Rotterdam. Mohammed Benzakour, socioloog en auteur van Stinkende heelmeesters. Illias Elhadioui, socioloog en promovendus EUR. Farhad Golyardi, socioloog en hoofdredacteur van Eutopia. Halleh Ghorashi, bijzonder hoogleraar diversiteit VU. Stine Jensen, filosoof en universitair docent VU. Michiel Leezenberg, universitair hoofddocent filosofie UvA. Shervin Nekuee, socioloog en schrijver van het boek De Perzische paradox. Liesbeth Noordegraaf-Eelens, econoom en filosoof EUR. Henk Oosterling, filosoof EUR. Mohammed Rabbae, econoom en oud-Kamerlid GroenLinks. Willem Schinkel, socioloog EUR. Thomas Spijkerboer, hoogleraar migratierecht VU. Petra Stienen, arabiste, diplomate en auteur van Dromen van een Arabische lente.