Maatschappelijk klimaatdebat is oververhit

En toen ging er opeens iets grondig mis bij het internationaal klimaatpanel. Er bleken forse fouten in hun rapport te staan. Het correctieproces waar men juist zo prat op ging, had gefaald. Media en politiek rolden over elkaar en over het IPCC. Tot op het hoogste VN niveau werd een onderzoek gestart. De conclusie luidde: het IPCC moet inderdaad haar werkwijze verbeteren, maar de wetenschappelijke basis blijft onaangetast.

Wetenschap faalt niet

Over tot de orde van de dag? Zeker niet. De ophef begin dit jaar ging immers helemaal niet over de wetenschap, ze legde geen wetenschappelijk falen bloot. Ze legde bloot dat er iets grondig mis is met de manier waarop de samenleving, de politiek met name, aan de haal is gegaan met de klimaatwetenschap en zo zélf haar neutraliteit en kwaliteit, waar we nu zo hard om roepen, heeft ondermijnd.

Hoe gaat dat dan in een wetenschappelijke discipline waar de politiek wél vanaf blijft? Laten we zeggen: het fruitvliegonderzoek. Een onderzoeker stelt dat twee oranje fruitvliegjes een oranje nakomeling opleveren. Totdat er een collega met een afwijkend resultaat aankomt: ze produceren groene nakomelingen. De twee bekijken het werk van de ander, testen hun eigen resultaten nog eens, gaan met elkaar in overleg, denken erover na en de theorie van dominante en recessieve genen is geboren. De schoonheid van wetenschappelijke vooruitgang.

Maatschappelijk klimaatdebat oververhit

Maar in de klimaatwetenschap is die schoonheid een illusie. Toen de Nederlander Jaap Sinninghe Damsté onlangs publiceerde over een nieuwe theorie voor de sneeuwafname op de Kilimanjaro, kopte Elsevier onmiddellijk: 'Nederlander ontkracht klimaatbewijs Al Gore'. Damsté liet me in een e-mail weten te betreuren dat het bericht volledig uit zijn verband gerukt was. Er was geen sprake van ontkrachting, er was juist een waardevolle bijdrage geleverd aan het begrijpen van het complexe proces van afkalving van de sneeuwkap. Maar voor die nuance is in het klimaatdebat geen ruimte meer. In plaats dat het werk van Damsté leidt tot overdenking en wetenschappelijke vooruitgang, wordt de studie onmiddellijk aan stukken gescheurd in de oververhitte arena van het maatschappelijke klimaatdebat, niet in de laatste plaats door politici. Het misbruik dat daarbij van wetenschap wordt gemaakt verkrampt, politiseert en perverteert diezelfde wetenschap. En dus moeten wij niet alleen maar verontwaardigd huilen als die wetenschap hapert. Dan moeten wij ook de hand in eigen boezem steken.

Wetenschap moet neutraal zijn. Ze moet een huis zijn waar íedereen terecht kan. Wij moeten politieke opvattingen, hoe verschillend ook, kunnen baseren op dezelfde wetenschappelijke kennis. De politieke discussie moet gaan over de keuzes die op basis van die kennis gemaakt worden. Niet ontaarden in de Hoeksche en Kabeljausche twist over de vraag of die kennis waar of onwaar is.

Hand in eigen boezem

En daar is het dus echt misgegaan. In beide kampen. Het ene kamp, mijn kamp, heeft iets te makkelijk gesteld dat wetenschap geen ruimte laat voor andere keuzes dan nú ingrijpen, we hebben de anderen het huis uitgezet. Daar tegenover staat dat de ‘skeptici’ het huis van de wetenschap wel heel enthousiast hebben verlaten, zich verschanst in de blogosfeer en zich iets te makkelijk hebben beperkt tot het ontkennen van die wetenschap. En terwijl wij krampachtig de deur dichthouden, staan zij nu de ramen in te gooien.

Volgens mij moet de belangrijke les zijn dat het ene kamp de deur openzet, en de anderen ophouden met stenen gooien. Dan leert niet alleen de IPCC haar lesje uit deze gebeurtenis, maar ook wij.

Diederik Samson