Onbespreekbaar? Cultuurverschillen in de gezondheidszorg.
donderdag 30 oktober 2008
Verslag Symposium 30 oktober
Lees ook het verslag van de bijeenkomst op 13 oktober.
De meeste Nederlanders stellen prijs op openhartigheid als er een gesprek over ziekte en dood plaatsvindt. Patiënten willen over het algemeen de waarheid weten over hun situatie. Wat is er aan de hand? Welke behandelmethodes zijn er? Hoe zijn mijn vooruitzichten? Maar de grote waarde die Nederlanders hechten aan openheid, hoeft natuurlijk niet te gelden in andere culturen. Om erachter te komen hoe een aantal verschillende culturen omgaan met ziekte en dood, organiseerden VUconnected, de Dienst Pastoraat en Geestelijke Verzorging VUmc en het Centrum voor Islamitische Theologie van de VU twee symposia. In het eerste, dat op 13 oktober 2008 plaatsvond, stonden hindoeïsme en boeddhisme centraal. Bij het tweede symposium, op 30 oktober 2008, ging het over hoe moslims geboorte, ziekte en dood ervaren.
Dagvoorzitter is net als bij het symposium rond hindoeïsme en boeddhisme Jannette Delver, hoofd van de dienst pastoraat en geestelijke verzorging (PGV) van VUmc. Zij leidt het symposium in en stelt de sprekers voor.
Mohamed Ben Ayad, islamitisch geestelijk verzorger bij het VUmc, gaat toepasselijk van start met een islamitisch gebed; een vertrouwd een herkenbaar geluid voor de moslims in de zaal, mooi en sereen om te horen voor alle aanwezigen.
Dr Arslan Karagül, docent islamitische theologie met betrekking tot geestelijke verzorging, is verbonden aan het Centrum voor Islamitisch Theologie (CIT) van de VU. Hij krijgt als eerste het woord. Hij legt uit dat een moslim de hand van god ziet in het principe van leven en dood. Een moslim streeft naar een plek in het hiernamaals door zijn leven in dienst te stellen van Allah. De wereld waarin wij leven is een bouwplaats voor het leven na de dood.
Bij de grote momenten in een mensenleven - geboorte, ziekte en dood - horen rituelen die zulke momenten markeren. Zo moet het eerste woord dat een pasgeboren kind hoort een geloofsbelijdenis zijn. Want dan is een kind nog rein, een onbeschreven blad. Het is aan de ouders om te zorgen dat dat blad op de juiste manier beschreven wordt door zachtjes het woord van god in zijn oor te fluisteren.
Ziekte en dood worden over het algemeen gezien als een beproeving, niet als een straf. Het overkomt iedereen; zelfs de profeet Mohammed is wel eens ziek geweest. Uiteindelijk beslist God over leven en dood, zo vinden de meeste moslims. Daarom verzetten de meeste ouders zich tegen de staking van de behandeling van hun kindje, ook al is het uitzichtloos verklaard. Ze gaan er automatisch van uit dat zoiets niet mag, en ze zijn bang daardoor in zonde te vervallen. Alleen een ander kan hen van die verantwoordelijkheid bevrijden. Hier is de rol van een imam/geestelijk verzorger van cruciaal belang.
Voor een moslim weet alleen God wanneer iemand dood zal gaan. Weliswaar kan aan de hand van medische gegevens globaal bepaald worden hoe lang iemand nog te leven heeft, maar dat willen sommigen niet horen. Dat baat niet, maar schaadt wel! De meeste familieleden zien de mededeling dat een patiënt binnenkort dood zal gaan, als het veroorzaken van onnodige schade in het psychische leven van de patiënt. Deze mening deelt Arslan. Moslims houden wellicht altijd al meer rekening met de sterfelijkheid: dat heeft een plek in hun levensverhaal, en het geloof is daarbij de krachtbron.
Interculturele competenties in de Nederlandse samenleving betekenen: wederzijds respect voor elkaars principes. Hoe groot de verschillen ook zijn en koezeer die verschillen ook als onbespreekbaar worden gezien, Arslan vindt dat er niets onbespreekbaar mag blijven
Dan is het woord aan Hassan el Haouari. Hij is geboren in Marokko en heeft daar zijn middelbare school voltooid. Zijn opleiding tot intensive care-verpleegkundige volgde hij in Nederland. Inmiddels is hij gespecialiseerd seniorverpleegkundige op de intensive care van de VU. Hij spreekt vanuit de praktijk, bijvoorbeeld de praktijk van een kind dat ongeneeslijk ziek is. Artsen en verzorgenden moeten dan bepaalde vra
gen stellen over hoe verder te handelen. Voor een moslim is dat lastig, want het leven van hun kind is in de handen van god. Daar hebben zij niks over te zeggen.
Hassan benadrukt het belang van goede communicatie en legt aan de hand van een ander praktijkvoorbeeld uit wat er allemaal mis kan gaan. Taal kan een enorme barrière zijn als degene die de beslissingen moet nemen afhankelijk is van een ongeschikte tolk. Bijvoorbeeld als een man voor informatie over zijn stervende vrouw moet vertrouwen op zijn 16-jarige dochter. Zo’n meisje is niet alleen te jong, maar vooral veel te betrokken. Hassan pleit daarom voor de inzet van een professionele tolk in zo’n geval, of anders op z’n minst een professional van de afdeling.
Als arts of verpleegkundige kun je jezelf ook goed trainen in het interpreteren van signalen. Een moslim die een arts niet aankijkt, bijvoorbeeld, is niet onbeschoft. In tegendeel, het is een teken van respect om hooggeleerden niet aan te kijken. Hassan is een voorstander van praktische oplossingen voor alledaagse dilemma’s. Het is een beetje geven en nemen voor beide partijen. Van een zorgverlener mag je verwachten dat hij zich verdiept in zijn patiënten en hun achtergrond. Maar van patiënt mag je ook verwachten dat hij zich schikt in de routine van een zorginstelling.
Mesrure Kaplan woont sinds haar vierde in Nederland en heeft geneeskunde gestudeerd. Ze is als gynaecoloog werkzaam in Hardenberg. Ze bekijkt de praktijk van haar vak en het leven met een gezonde dosis ironie. Terugkerend thema in haar betoog: ‘geen moslim is hetzelfde’. Om met een mooi voorbeeld van Nederlandse vooringenomenheid te beginnen: 6 op de 10 allochtonen is laag opgeleid. Dat is veel, maar ook 4 van de 10 autochtonen zijn laag opgeleid. Dat is ook best veel. Het is maar hoe je het wil bekijken.
Een moslim weet soms ook niet precies wat de Koran zegt of hoe hij bepaalde passages moet interpreteren. De ene moslim gaat trouw naar de moskee. De andere gaat soms wel en soms niet, net zoals sommige christenen die alleen met kerst naar de kerk gaan. Wat Mesrure wil zeggen, is dat het beeld veel diverser is dan mensen denken. Of degene die bij haar de spreekkamer binnenkomt een moslim is of niet, dat is niet relevant. Ziekte en gezondheid zijn voor iedereen hetzelfde.
Een gynaecoloog komt in de praktijk vanzelf delicate onderwerpen tegen, dat hoort bij het vak. Het enige wat je daarmee kan doen, is het bespreekbaar maken. Dat is een ander terugkerend thema in het verhaal van Mesrure: ‘alles is bespreekbaar’. Zo was er bijvoorbeeld een jong Turks stel dat graag kinderen wilde, maar bij wie dat te lang niet lukte. Op het voorstel van de dokter om een vruchtbaarheidsonderzoek te doen, reageerde de man met: ‘Allah weet dat het goed zit bij mij.’ Pas nadat de dokter had uitgelegd dat er meer mensen zijn die zo’n onderzoek doen, ook moslims - omdat Allah tenslotte niet voor niets ziekenhuizen heeft gemaakt - ging hij overstag.
En er was het stel jonge stel dat per se geen IVF wilde omdat ze dan donorzaad zouden krijgen en dat zagen ze niet zitten. Na uitgebreide uitleg over de procedure wilden ze toch eigenlijk wel. Die tijd om goed uit te leggen hoe het zit, om misverstanden uit de wereld te helpen, moet je nemen. Geef niet te snel op: zorg en religie hoeven elkaar niet te bijten.
Als alles sprekers hun verhaal hebben gedaan, maakt islamitisch geestelijk verzorger Mohamed Ben Ayad de cirkel rond door een aantal islamitische rituelen nader toe te lichten en met een gebed af te sluiten.
In de levendige discussie die volgt als de sprekers hebben plaatsgenomen in het panel, komt nog een aantal prangende vragen aan bod. Bijvoorbeeld: morfine tegen de pijn, mag dat? ‘Ja,’ luidt het antwoord van Dr Arslan Karagül, ‘maar niet te veel. Een moslim die stervend is, moet zo mogelijk bij kennis zijn om zijn geloof te kunnen belijden.’
En op de vraag of het waar is dat imams zich in het ziekenhuis vaak lastig gedragen, zoals geschreven stond in een medisch blad, heeft Mesrure Kaplan een duidelijk antwoord. ‘Nee, helemaal niet. Er zijn in Nederland weinig geestelijke verzorgers in ziekenhuizen, en ze mogen ook geen doorslaggevende adviezen geven alleen maar uitleggen wat de mogelijkheden zijn bij bv zwangerschapsafbrekingen.’
Wanneer daartegen moslims agressief zijn naar artsen en verpleging dan valt het haar op dat het direct in de krant komt, zo kent ze drie gevallen ( Frankrijk, België en Nederland) waarbij partners van moslims agressief waren tegen hulpverleners. ‘Hoeveel miljoenen wonen er in die drie landen en hoe vaak wordt ziekenhuispersoneel in Nederland niet het slachtoffer van verbaal/lichamelijk geweld door niet islamitische patiënten en familie, nou vaker dan die drie keer per jaar. Artsen bespreken dit alleen met elkaar en het komt niet in de pers terecht. Het is mode om te publiceren over moslims want dan ben je gegarandeerd van publicatie.’
Dan is er nog een vraag over een veelvoorkomend praktisch probleem: weeklagende familie die andere patiënten daarmee van streek maakt, hoe ga je daarmee om? Hassan el Haouri heeft daarop een al even praktisch antwoord: ‘Vertel ze wat het probleem is. Je kan heus wel tegen zo’n familie zeggen dat ze anderen angstig maken. Zorg dat het bespreekbaar blijft.’
Dat is een goed en universeel advies, constateert Janette Delver. En een dat maakt het een goede afsluiter van een levendige en informatieve middag.
Reacties
We zijn blij met een goede gyneacoloog als dokter Kaplan. Ze legt alle behandelingen erg goed uit. Welkom in Hardenberg!!
hardenberg zaterdag 18 april 2009, 21:56 uur
Plaats reactie
Bij het plaatsen van een reactie wordt uw e-mailadres niet gepubliceerd.
Wij zijn op zoek naar iemand die op een internationaal congres voor oefentherapeuten iets kan vertellen over pijn beleving in verschillende culturen. Het congres is engels gesproken. Als u een idee hebt , laat het mij dan weten op mensendieck-devos@hetnet.nl
Ivonne de Vos donderdag 26 maart 2009, 20:08 uur